DE VELDEN VAN DE HEER At Play in the Fields of the Lord is de eerste film sinds vele jaren die voor een groot publiek de slechte situatie van de Amazone-Indianen aan de kaak stelt. Regisseur Hector Babenco heeft er een waar epos van gemaakt, op locatie gefilmd, en uit alles blijkt dat hij op zeer integere wijze heeft gewerkt. Zelden zag het regenwoud er zo sprookjesachtig uit, werd er zo'n verantwoord beeld van de kleding en de behuizing van de Indianen gegeven en werden de mechanismen die leiden tot de vernietiging van hun cultuur zo duidelijk in kaart gebracht. Toch is At Play geen Dances With Wolves voor de Amazone-Indianen geworden. Het protestantse zendelingenechtpaar Lithgow ontvangt de net uit de V.S. gekomen familie Quarrier, die het missiewerk in het oerwoud voort zal zetten. Tegelijkertijd stranden twee avonturiers met hun vliegtuig in hetzelfde stadje waar de missionarissen hun basis hebben. Van het leger mogen ze pas weg als ze een Indiaans dorp bombarderen. Eén van de avonturiers, Lewis Moon, is echter een halfbloed Cheyenne. Hij krijgt wroeging, weigert het dorp te bombarderen en gaat er de volgende nacht vandoor met het vliegtuig om zichzelf bij de Indianen te droppen. Hij wordt opgenomen in hun gemeenschap. Met de missionarissen gaat het ondertussen niet goed. Het bekeren van de Indianen verloopt moeizaam. Het echtpaar Quarrier verliest zoontje Billy, mrs. Quarrier wordt gek, mr. Lithgow wordt door de Indianen als de veroorzaker van Billy's dood gezien en is zijn leven niet meer zeker. En mrs. Lithgow heeft een amoureuze ontmoeting met Lewis Moon. Moon besmet daardoor de hele stam met een fatale griep. Als dan het leger alsnog het Indianendorp bombardeert, mr. Quarrier te laat komt om hen te waarschuwen en vermoord wordt door zijn Indiaanse gids, de Indianen vluchten en Moon eenzaam achterblijft, is de Apocalyps (catastrofe) compleet. VERGELIJKING DANCES WITH WOLVES Een triest einde. Hector Babenco woont echter in Brazilië en heeft dit soort drama's met eigen ogen kunnen zien. Het is logisch dat hij niet veel hoop heeft. Zijn sombere conclusie wordt expliciet in de film verwoord, de Indianen zijn beter af zonder onze bemoeienissen. Babenco probeert heel duidelijk de kijker ervan te overtuigen dat de Indiaanse cultuur zeer waardevol is en dat hun ondergang daarom een tragedie is. Dit lijkt een hachelijke zaak, maar beide films willen sympathie en respect kweken voor een Indiaanse cultuur door middel van een bepaalde techniek. Wat je ook op Dances With Wolves tegen kan hebben, het is duidelijk dat de film een gevoelige snaar raakte. De meeste bioscoopgangers waren na afloop diep onder de indruk van de Sioux en vonden het inderdaad een ramp dat zo'n mooi volk werd bedreigd. Hoe deed Kevin Costner het? In de eerste plaats zorgde hij ervoor dat zijn blanke hoofdpersoon kennis maakte met een aantal indrukwekkende individuen. Via deze Indianen, met name de krijger Wind In His Hair en Kicking Bird, kan de kijker van binnenuit kennismaken met de cultuur en de mentaliteit van de Sioux. Ten tweede worden de Indianen getoond als mensen. Ze halen geintjes uit, ze kennen twijfel, ze slopen kwaad de halve tipi om een pijp te vinden en kijken op een bepaalde manier tegen de wereld aan. Als kijker kun je je heel makkelijk met de Indianen identificeren en waardering gaan voelen voor hun levenswijze. Is dat eenmaal gebeurd, dan komt het hard aan dat hun cultuur bedreigd wordt. Bij At Play is hier geen sprake van. De nadruk ligt op de groepen mensen en ontwikkelingen die de vernietiging van de Indiaanse cultuur veroorzaken. Vooral de zendelingen krijgen veel aandacht. Hoe ze werken, wat hun manier van denken is, de concurrentie met de katholieken. Er wordt vooral óver de Indianen gesproken. De missionarissen vinden het maar een stelletje heidenen, de sympathiek voorgestelde katholieke priester zegt een paar positieve dingen over hun harmonieuze levenswijze, en als de Indianen dansen of een ritueel uitvoeren, legt het ene blanke filmpersonage aan het andere blanke personage uit wat ze doen en waarom. Dit werkt een hele afstandelijke kijk op de Indianen in de hand. De Indianen blijven de Ander, je dringt niet tot hun wereld door. Een kans op een minder afstandelijke kijk op de Indianen biedt het personage van Lewis Moon. Helaas. Hier wreekt zich het feit dat de Indianen maar één van de vele partijen in het conflict zijn. Waar Costner een hele film voor uittrekt raffelt Babenco even af. In drie scènes wordt Moon geïntegreerd in de Indiaanse samenleving. Zo, dat is dat. Terug naar de zendelingen. Bij de zendelingen lijkt het zoontje van de Quarriers, Billy, nog een mogelijkheid tot identificatie te geven. Hij sluit vriendschap met een groepje Indiaanse kinderen en loopt al snel met een beschilderd lijf naakt door het regenwoud. Dit zorgt uiteraard voor botsingen. Zijn moeder weet niet hoe snel ze haar zoontje weer een broek aan moet trekken. In deze komische scène worden heel duidelijk twee verschillende culturen gecontrasteerd. Vergeleken met de preutse zeden van de zendelingen is de vanzelfsprekende natuurlijkheid van de Indianen een verademing. Ook de pogingen van Billy's moeder om Indiaanse vrouwen rok en b.h. aan te smeren leidt tot hilarische taferelen. Wat moeten zij in hemelsnaam met die nutteloze westerse kleding? In één keer wordt duidelijk dat de Indianen het heel goed afkunnen zonder de vruchten van de westerse beschaving. INDIANEN BLIJVEN VREEMDEN Helaas zijn deze momenten zeer schaars. Hun denkwereld komt nauwelijks uit de verf. De Indianen blijven vreemden, een anonieme massa waar niemand uit naar voren springt, en het is erg moeilijk om je betrokken te voelen bij het wel en wee van een gezichtsloze groep. Hector Babenco heeft teveel zaken in één film willen behandelen. De missionarissen, de rol van het leger, de problematiek van de landlozen, de Indianen, het is onvermijdelijk dat er dan moeilijkheden ontstaan. De andere partijen in het conflict en de persoonlijke drama's van de zendelingen slokken zoveel tijd en ruimte op dat de Indianen er een beetje bij inschieten. Het is werkelijk jammer dat een oprechte film, die zo helder de problematische situatie in het Amazonegebied analyseert, op zo'n belangrijk punt alsnog schipbreuk lijdt.   Terug