LAKOTA WOMAN Boekrecensie: Een Lakota-vrouw Deze zomer (1993) verscheen bij uitgeverij Contact het boek Een Lakota vrouw, het levensverhaal van Mary Crow Dog. Mary Crow Dog is de vrouw (inmiddels al weer gescheiden, Red.) van American Indian Movement spiritueel leider Leonard Crow Dog, die in de zeventiger jaren in de internationale schijnwerpers stond door zijn veroordeling na de bezetting van Wounded Knee. GEEN BIOGRAFIE Hoewel de titel anders doet vermoeden, is het boek niet echt een biografie, maar een beschrijving vanuit een heel persoonlijk gezichtspunt van de gebeurtenissen in Zuid-Dakota tussen de jaren 1972 en 1976, de jaren waarin o.a. de bezetting van Wounded Knee plaatsvond. Het boek geeft een uitstekend beeld van de sfeer en de omstandigheden in die tijd. In de eerste veertig pagina's wordt Mary Crow Dog's jeugd op het Rosebud-reservaat van de Brulé-Sioux beschreven: de helaas bekende mix van opgroeien in een krot, met familie die aan de drank is en een strenge school die geen enkele rekening houdt met de Indiaanse achtergrond van de scholieren. Het is niet verwonderlijk dat ook Mary Crow Dog zich aansloot bij het legertje van half criminele, alcoholische jongeren. Uit deze jongeren kwamen in eerste instantie de aanhangers van de American Indian Movement voort, de radicale Indiaanse organisatie, die eind jaren zestig in de grote steden in het Midden-Westen, zoals Minneapolis, was ontstaan. De AIM zocht naar een achterban op de reservaten, voornamelijk bij de traditionele leiders. De Lakota medicijnman en peyote-priester Leonard Crow Dog was één van de mensen, die zich achter de AIM schaarde. 1972-1976 De volgende 180 pagina's zijn gewijd aan de burgeroorlog die in de zeventiger jaren op het Pine Ridge-reservaat in Zuid-Dakota woedde. De belangrijkste oorzaak van de problemen in die tijd was het systeem waarmee de Indianen-reservaten werden bestuurd. In 1934 trad de Indian Reorganization Act in werking, die de reservaten een bestuurssysteem gaf, dat gebaseerd was op het westerse, democratische systeem. Stemgerechtigde Indianen konden om de zoveel jaar een 'tribal council' of 'stamraad' kiezen, die dan het reservaat zou besturen. Helaas bleek dit voor de Indianen, die allen van oudsher hun eigen vorm van regeringen hadden, meestal slecht te werken. Vaak was deze regeling ook in strijd met de verdragen die de meeste stammen met de Amerikaanse regering hadden afgesloten. Daarbij kwam nog eens dat hele systeem onder strikt toezicht stond van de Amerikaanse regering, in dit geval het Bureau voor Indiaanse Zaken (BIA). Gevolg was dat vaak alleen Indianen die nut zagen in het Amerikaanse systeem hieraan meewerkten. In die tijd was op het Pine Ridge-reservaat van de Oglala-Sioux Dick Wilson voorzitter van de stamraad. Hij opereerde op een dictatoriale manier en hij had zelfs een eigen knokploeg, de GOONS (Guardians of the Oglala Nation). In deze gespannen situatie riepen bewoners van het Pine Ridge-reservaat de AIM te hulp. In Wounded Knee kwam het in 1973 tot een confrontatie, waarbij aan Indiaanse kant twee doden vielen. Mary Crow Dog beschrijft haar deelname aan de bezetting van Wounded Knee en hoe zij binnen de blokkade haar eerste kind kreeg. Het boek gaat verder met de gebeurtenissen na Wounded Knee, o.a. het proces waarbij haar man Leonard werd veroordeeld en de acties die werden gevoerd om hem vrij te krijgen. Zijdelings wordt ook verwezen naar de zaak rond Leonard Peltier, een lid van de American Indian Movement, die is veroordeeld tot 2x levenslang voor het doodschieten van twee FBI-agenten op het Pine Ridge-reservaat in 1975. Crow Dog's woning werd door de FBI overvallen, omdat men vermoedde dat Peltier zich bij hen schuilhield, hetgeen echter niet het geval was. NA 1976 De jaren na 1976 worden afgedaan in 2 ½ bladzijde. Helaas wordt hier niet uit duidelijk dat er sindsdien veel veranderd is. De radicale pro-Amerikaanse stroming waaruit Dick Wilson voortkwam, heeft weinig invloed meer, evenals de AIM, die er uiteindelijk niet in geslaagd is een achterban op de reservaten te krijgen. Het is begrijpelijk dat de spannende gebeurtenissen in de jaren zeventig een bron zijn voor boeken en films, maar jammer is wel dat dit weer een fout beeld van de huidige situatie oproept. Het boek heeft daarom ook enige weerstand opgeroepen bij de Lakota zelf. Men is er niet blij mee, dat wéér de jaren zeventig, die men eigenlijk liever wil vergeten, worden opgerakeld en wel alleen vanuit één bepaalde invalshoek. VERFILMING Ook de verfilming van het boek door media-magnaat Ted Turner (CNN) roept bij Lakota's dezelfde weerstanden op. Volgens het Lakota weekblad Indian Country Today/Lakota Times worden zelfs allerlei feiten fout weergegeven. Volgens hun onderzoek zijn er in de genoemde periode slechts tien mensen omgekomen in de burgeroorlog tussen Tribal Council en AIM, en niet de tientallen tot honderden waarvan de American Movement spreekt (250 in het boek). Gladys Bissonette, een vrouw die bij de bezetting aanwezig was en die in het filmscript geportretteerd wordt als een leidster van de bezetting, heeft b.v. tegen de krant gezegd, dat ze alleen maar als kok op het terrein was. VERTAALFOUTEN Het boek wordt helaas ontsierd door een heel stel vertaalfouten, waaruit duidelijk wordt dat de vertaalster weinig of niets wist van de achtergronden van het thema. Enkele voorbeelden: de 'Tribal Chairman' oftewel stamraadvoorzitter, wordt commissaris voor Indiaanse Zaken genoemd. De kleine dorpjes op de reservaten, die vaak maar zo'n maximaal 1000 inwoners tellen, heten 'steden'. De term 'grandfather', die voor Indianen respect voor oudere mensen aanduidt, wordt vertaald met 'oude opa'! De stamnamen Crow en Apsaroke worden naast elkaar gebruikt, terwijl het om hetzelfde volk gaat. Jammer is ook, dat noch mede-auteur Richard Erdoes, eigenlijk samensteller van het boek, noch de Nederlandse vertaalster er voor hebben gekozen een verklarende woordenlijst aan het boek toe te voegen. Er wordt b.v. in het boek diverse malen over de Zonnedans (een Lakota-ceremonie) gesproken, terwijl pas aan het eind van het boek ergens wordt uitgelegd wat de Zonnedans eigenlijk is. Mary Crow Dog & Richard Erdoes - Een Lakota vrouw, het levensverhaal van Mary Crow Dog - uitgeverij Contact - 1993 - ISBN 90-254-0158-9   Terug